Ontdek de beste bezienswaardigheden in Voskopojë

Voskopojë is een bergdorp op 1.160 meter hoogte in Oost-Albanië, zo’n 21 kilometer ten westen van Korçë. Er wonen vandaag nog ongeveer vijfhonderd mensen tussen de bergweiden en de dennenbossen, maar op deze plek lag in de achttiende eeuw Moschopolis, een handelsstad die zaken deed met Venetië, Wenen en Leipzig en die 24 tot 30 kerken telde. Van die stad zijn vijf kerken, een klooster en een hoop stenen huizen over, en precies dat contrast maakt een bezoek zo de moeite waard.

De kerken zien er van buiten onopvallend uit. Het zijn lage stenen basilieken met flauwe daken, gebouwd om niet op te vallen in de Ottomaanse tijd. Maar binnen en in de open buitengalerijen staan de muren vol fresco’s van de beste schilders van de achttiende-eeuwse Balkan, onder wie David Selenica en de gebroeders Zografi. Sinds 2018 staan deze fresco’s op de Europa Nostra-lijst van de zeven meest bedreigde monumenten van Europa, dus je kijkt hier naar iets dat zonder restauratie kan verdwijnen.

Veel reizigers doen Voskopojë als dagtrip vanuit Korçë, en dat kan prima. Wie blijft slapen, krijgt er meer voor terug: guesthouses die koken met producten uit eigen tuin, koele bergweiden in de zomer en in de winter het kleine skigebied van de streek. Reken wel op eenvoud. Er is geen pinautomaat, de restaurants zijn op een hand te tellen en de kerken gaan alleen open als je de sleutelbeheerder belt.

Geschiedenis van Voskopojë

Voskopojë werd vermoedelijk rond 1330 gesticht door een Aroemeense gemeenschap, ook wel Vlachen genoemd, en duikt in 1568/69 voor het eerst op in de Ottomaanse registers. Het dorp lag gunstig aan de handelsroutes door de zuidelijke Balkan en groeide in de zeventiende en achttiende eeuw uit tot een echte stad, die onder de naam Moschopolis bekend werd.

In de achttiende eeuw beleefde Moschopolis zijn hoogtepunt. Handelshuizen uit de stad deden zaken tot in Venetië, Wenen en Leipzig, en over het inwonertal lopen de schattingen flink uiteen, van zo’n 3.500 tot claims van 70.000. Vanaf 1731 draaide er een drukkerij, de eerste van het Ottomaanse Balkangebied buiten Constantinopel, die tot 1769 zo’n twintig boeken produceerde. In 1744 opende de Nieuwe Academie, een vooraanstaand orthodox onderwijsinstituut, en de stad kreeg de bijnaam Nieuw Athene.

Aan die bloei kwam hard een einde. In 1769 werd de stad geplunderd als vergelding voor steun aan de Griekse Orlov-opstand, en in 1788 verwoestten troepen van Ali Pasha van Ioannina haar definitief. In 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, brandde het dorp af en in de Tweede Wereldoorlog werd het opnieuw meermaals verwoest.

Vijf kerken en het klooster van Sint-Jan de Doper overleefden dit alles, met fresco’s van onder anderen David Selenica en de gebroeders Zografi. De fresco’s stonden in 2002 en 2004 op de watchlist van het World Monuments Fund en sinds 2018 op de Europa Nostra-lijst van de zeven meest bedreigde monumenten van Europa. Er lopen restauratieplannen, en veel iconen die uit de kerken zijn gered, hangen tegenwoordig in het Nationaal Museum voor Middeleeuwse Kunst in Korçë.

De 10 mooiste bezienswaardigheden in Voskopojë

Kerk van Sint-Nicolaas (Shën Kolli)

De kerk van Sint-Nicolaas geldt als de belangrijkste van de vijf overgebleven kerken en is de plek waar je begint. De basiliek werd gebouwd in 1721 en 1722, met een koepel, een narthex en een open buitengalerij, en staat sinds 1948 op de lijst van cultuurmonumenten van Albanië.

Het schip werd in 1726 beschilderd door David Selenica, een van de grootste post-Byzantijnse schilders van de Balkan, geholpen door de schilders Kostandin en Kristo. Selenica staat bekend om zijn realistische portretten; het verhaal gaat dat hij gezichten van dorpsbewoners als heiligen op de muren zette. De open arcade kreeg rond 1750 fresco’s van de gebroeders Konstantin en Athanas Zografi, en de iconostase werd rond 1722 tot 1726 gesneden en geschilderd door Kostandin Ieromonaku.

Bezoekdetails: De kerk is meestal op slot. Bij de deur hangt het telefoonnummer van een sleutelbeheerder uit het dorp, die tegen een kleine vergoeding of donatie opendoet. De kerk staat midden in het dorp, op loopafstand van alles.

Kerk van Sint-Athanasius (Shën Thanasi)

De kerk van Sint-Athanasius staat op de begraafplaatsheuvel aan de rand van het dorp, tussen oude grafstenen en met mooi uitzicht over de daken en de bergweiden. Vijf meesters uit Kastoria bouwden haar tussen 1721 en 1724; het schip was in 1721 klaar, de galerij volgde in 1724.

In juni 1745 beschilderden de gebroeders Konstantin en Athanas Zografi, afkomstig uit de streek van Korçë en de bekendste Albanese icoonschilders van de achttiende eeuw, het schip en de galerij. In de buitengalerij zetten ze een uitgebreide Apocalyps-cyclus neer, die geldt als de meest complete frescocyclus van dat thema tot die tijd. Binnen valt vooral de lange reeks martelaarsscènes op, die je als een stripverhaal langs de muren kunt volgen.

Bezoekdetails: Ook hier opent een sleutelbeheerder op verzoek; het nummer hangt bij de deur. Neem na afloop even de tijd voor het uitzicht vanaf de heuvel.

Sint-Michaëlsbasiliek (Shën Mëhilli)

De kerk van de aartsengelen Michaël en Gabriël is eind zeventiende eeuw gebouwd en rond 1722 van fresco’s voorzien. Daarmee is ze ouder dan de twee beroemdste kerken van het dorp. Het is een lage stenen basiliek met gewelfde daken en een open arcade, het bouwtype dat je in Voskopojë steeds terugziet. Omdat de kerk aan het kasseienpad door het dorpscentrum ligt, kom je er vanzelf langs.

Een deel van de fresco’s is beschadigd door oorlog, weer en vandalisme. Juist daardoor wordt het verval van het oude Moschopolis hier tastbaar: je ziet wat er drie eeuwen geleden geschilderd is en wat er sindsdien mee gebeurd is.

Bezoekdetails: Vaak alleen van buiten te bekijken; voor het interieur geldt hetzelfde sleutelsysteem als bij de andere kerken. Combineer het bezoek met een wandeling over het kasseienpad door het dorp.

Klooster van Sint-Jan de Doper (Shën Prodhom)

Even buiten het dorp, tegen de beboste hellingen, ligt het klooster van Johannes de Doper. De kloosterstichting gaat terug tot de veertiende eeuw en is daarmee ouder dan alle kerken in het dorp zelf. De huidige kloosterkerk werd in 1632 gebouwd in Athos-stijl, met drie koepels, en in 1659 van binnen beschilderd. Eind zeventiende of begin achttiende eeuw kwam er een narthex bij.

Het complex is deels gerestaureerd en de ligging tussen de dennen maakt het een logisch wandeldoel vanuit het dorp.

Bezoekdetails: Te voet of met de auto vanuit het dorp te bereiken. De openstelling is beperkt en wisselend; vraag bij je guesthouse naar de actuele situatie.

Mariakerk (Fjetja e Shën Mërisë)

De kerk van het Ontslapen van Maria is de grootste kerk van Voskopojë en met een bouwjaar rond 1699 ook een van de oudste. Drie Griekse schilders, Theodor, Anagnosti en Sterian, beschilderden het interieur in 1712. Alleen al de omvang vertelt je iets: zo’n groot godshuis bouw je niet voor een dorp, maar voor een rijke stad met duizenden kerkgangers.

In de Tweede Wereldoorlog raakte het gebouw beschadigd door een bominslag en die sporen zijn nog zichtbaar. De Mariakerk is daardoor minder gaaf dan Sint-Nicolaas, maar hoort zeker in het rijtje.

Bezoekdetails: Zelfde sleutelregeling als bij de andere kerken; het nummer van de beheerder hangt bij de ingang. Op loopafstand van het dorpscentrum.

Het verhaal van Moschopolis: wandeling door het oude dorp

Het huidige dorp van zo’n vijfhonderd inwoners was in de achttiende eeuw de welvarende, grotendeels Aroemeense handelsstad Moschopolis. Er stonden 24 tot 30 kerken, er draaide vanaf 1731 een drukkerij en in 1744 opende de Nieuwe Academie, waardoor de stad de bijnaam Nieuw Athene kreeg. Plunderingen in 1769 en de verwoesting door de troepen van Ali Pasha in 1788 maakten daar een einde aan; de branden van 1916 en de Tweede Wereldoorlog deden de rest.

Wandel met dat verhaal in je achterhoofd langs de stenen huizen, de kasseienstraatjes en de oude brug. Veel iconen die uit de kerken zijn gered, hangen tegenwoordig in het Nationaal Museum voor Middeleeuwse Kunst in Korçë, dus wie het hele verhaal wil, plakt daar een bezoek aan vast.

Bezoekdetails: Vrij toegankelijk; het dorp is klein en in een uur of twee rustig te verkennen. Er is geen pinautomaat, dus neem contant geld mee uit Korçë.

Wandelen over bergweiden en kasseienpaden naar Shipska

Voskopojë ligt op 1.160 meter hoogte tussen bergweiden en dennenbossen en is een goed startpunt voor wandelingen. De klassieker is de route naar het gehucht Shipska, zo’n 10,7 kilometer en ongeveer drie uur lopen over paden tussen de 1.200 en 1.360 meter, deels over oude kasseienpaden. In Shipska staat de oude kerk van Sint-Joris, een mooi doel om naartoe te lopen.

De paden zijn niet altijd gemarkeerd, dus een GPS-track of een lokale gids is verstandig. De guesthouses regelen ook tochten te paard. Op deze hoogte wandel je ook hartje zomer prima, terwijl het lager in het land puffen is.

Bezoekdetails: Beste wandelmaanden zijn juni tot en met september. Neem water en eten mee, want onderweg zijn geen voorzieningen.

Skiën in Voskopojë (winter)

In de winter is Voskopojë een van de weinige plekken in Albanië waar je kunt skiën. Het is een klein en eenvoudig skigebied met zachte hellingen, geschikt voor beginners en gezinnen, en je kunt er ook sleeën en sneeuwschoenwandelen.

Verwacht geen Alpenresort: de voorzieningen zijn basaal en daardoor goedkoop. Het seizoen loopt grofweg van december tot en met februari, wanneer er op deze hoogte stevig sneeuw ligt.

Bezoekdetails: Materiaal huren kan ter plekke of via de guesthouses. De bergweg vanaf Korçë kan besneeuwd zijn; houd rekening met sneeuwkettingen of een geschikte auto.

Honing, bergthee en lamsgerechten proeven

Voskopojë staat in de streek bekend om de producten van zijn bergweiden. Dorpsbewoners verkopen honing, bergthee (çaj mali), kaas en zelfgemaakte jam aan huis en langs de weg. In de guesthouses en de paar restaurants draait de keuken om lamsvlees, vaak geroosterd of langzaam gegaard onder de saç, en om lakror, de dunne hartige taart uit de streek rond Korçë.

Veel guesthouses koken met wat de eigen tuin oplevert en werken met halfpension, met een glas raki erbij. Wie alleen de kerken doet en doorrijdt zonder te eten, slaat de helft van de bestemming over.

Bezoekdetails: Producten koop je het hele jaar door in het dorp; betalen gaat contant. Reserveer in weekenden en in het hoogseizoen vooraf een tafel of guesthouse.

Kerk van de profeet Elia (Shën Ilia)

De vijfde nog overeind staande kerk van Voskopojë is gewijd aan de profeet Elia. Ze is kleiner en minder bekend dan Sint-Nicolaas en Sint-Athanasius, maar hoort bij hetzelfde ensemble van stenen kerken dat de verdwenen stad heeft nagelaten. Wie het rondje langs alle vijf kerken compleet wil maken, zoekt ook deze op.

Van de circa 24 tot 30 kerken die Moschopolis ooit telde, resteren verder alleen ruïnes, zoals die van Sint-Paraskevi. Je ziet ze liggen tijdens het wandelen door en rond het dorp.

Bezoekdetails: Meestal gesloten en vooral van buiten te bekijken; vraag in het dorp naar de route en naar de sleutelbeheerder.

Reistips voor Voskopojë

Beste reistijd

Voor de kerken en het wandelen zijn juni tot en met september de beste maanden. Op 1.160 meter hoogte blijft de zomer mild, met gemiddeld zo’n 24 graden, terwijl de kust en de laaglanden flink opwarmen. December tot en met februari is het seizoen voor sneeuw en het skigebied. De winters zijn streng en de sneeuw kan tot in het voorjaar blijven liggen, dus voor een gewoon bezoek kies je de late lente, de zomer of de vroege herfst.

Hoe kom je er

Voskopojë ligt ongeveer 190 kilometer van Luchthaven Tirana (TIA), via Elbasan en Korçë; reken op 3,5 tot 4 uur rijden. Met het openbaar vervoer neem je eerst een bus of furgon naar Korçë, een rit van circa 3 uur, en daarvandaan een taxi of een onregelmatig rijdende furgon voor de laatste 21 kilometer over een verharde bergweg, zo’n 30 tot 40 minuten. Een huurauto is het handigst, zeker als je onderweg wilt stoppen, en in de winter kan de bergweg besneeuwd zijn.

Wil je niet overstappen en niet zelf rijden, dan boek je vooraf een transfer vanaf het vliegveld:

Praktisch

In Albanië betaal je met de lek, en in Voskopojë gaat dat vrijwel overal contant. Een pinautomaat is er niet, dus haal genoeg geld uit Korçë, ook voor de sleutelbeheerders van de kerken en voor wat je bij dorpsbewoners koopt. Neem ook in de zomer een warme laag mee, want op deze hoogte koelt het na zonsondergang snel af. Buiten het seizoen zijn lang niet alle restaurants open en eet je vooral in de guesthouses, dus geef van tevoren door dat je mee-eet.

Accommodatie in Voskopojë

Slapen in Voskopojë betekent slapen in een guesthouse of een klein familiehotel, vaak in een stenen huis dat bij het dorp past. De meeste werken met halfpension en koken met producten uit eigen tuin en van lokale herders. Het aanbod is beperkt, dus in de weekenden, in het hoogseizoen en in het skiseizoen wil je vooraf reserveren. Een buurt kiezen hoeft niet: alles ligt op loopafstand van de kerken. Hieronder check je beschikbaarheid en prijzen:

Eten en drinken in Voskopojë

De keuken van Voskopojë is stevige bergkost. De guesthouses serveren wat de streek oplevert: lamsvlees van lokale herders, verse kaas, yoghurt en groente uit eigen tuin. Restaurants zijn er maar een handvol, en buiten het seizoen eet je vooral aan tafel bij je gastgezin. Dit zijn de dingen om te proberen:

• Geroosterd lam, vaak langzaam gegaard onder de saç, het metalen deksel met gloeiende kolen erop, het paradegerecht van het dorp.
• Lakror, de dunne hartige taart uit de streek rond Korçë, gevuld met bijvoorbeeld prei of spinazie en gebakken onder een heet deksel.
• Honing van de bergweiden, die dorpsbewoners aan huis en langs de weg verkopen en die je zo meeneemt als souvenir.
• Çaj mali, de bergthee die hier overal groeit en die bij elk ontbijt op tafel staat.
• Raki, de zelfgestookte vruchtenbrandewijn die bij het avondeten hoort, met mate want hij is sterk.

Dagtrips vanuit Voskopojë

Korçë

Korce ligt op een half uur rijden en is de cultuurstad van het oosten van Albanië. Je vindt er het Nationaal Museum voor Middeleeuwse Kunst, waar veel van de geredde iconen uit de kerken van Voskopojë hangen, plus een gezellige oude bazaar en volop cafés en restaurants. Je haalt er toch al contant geld en boodschappen voordat je de berg op rijdt, dus die combinatie ligt voor de hand.

Pogradec

Pogradec ligt op ruim een uur rijden aan het Ohridmeer, een van de oudste meren van Europa. Je wandelt er over de boulevard langs het water en eet er de vis waar het meer om bekendstaat. De route loopt via Korçë, dus je kunt beide makkelijk in een rondje stoppen.

Vithkuq

Aan de andere kant van de bergkam, via Korçë ongeveer een uur rijden, ligt het bergdorp Vithkuq. Net als Voskopojë was het in de achttiende eeuw een welvarend orthodox dorp en ook hier staan nog een paar oude kerken tussen de stenen huizen. Het is stiller en minder bekend, en daarmee een logisch vervolg voor wie van het verhaal van Moschopolis nog geen genoeg heeft.

Conclusie

Voskopojë is geen bestemming voor wie grote attracties wil afvinken. Het is een dorp van vijfhonderd mensen waar ooit een van de belangrijkste steden van de Balkan lag. De fresco’s van Selenica en de gebroeders Zografi in de kerken van Sint-Nicolaas en Sint-Athanasius zijn het soort kunst waarvoor je in andere landen in de rij staat; hier bel je een sleutelbeheerder en heb je de galerij voor jezelf.

Tel daar de bergweiden, de wandeling naar Shipska, het eten uit de guesthousekeukens en in de winter het skigebied bij op, en je hebt genoeg voor een nacht of twee. Combineer het met Korçë voor het museum met de geredde iconen, en neem contant geld mee.

Veelgestelde vragen over Voskopojë