Ontdek de beste bezienswaardigheden in Fier

Fier ligt op de Myzeqe-vlakte in Centraal-Albanië, zo’n 113 kilometer ten zuiden van Tirana en op nog geen half uur van de kust. Veel reizigers rijden de stad voorbij op weg naar de Riviera, en dat is zonde, want binnen een halfuur rond Fier liggen de belangrijkste archeologische site van het land, een Byzantijns klooster op een heuveltop en een van de grootste lagunes van het Middellandse Zeegebied.

Eerlijk is eerlijk, Fier zelf wint geen schoonheidsprijzen. De stad werd pas in 1864 gesticht als marktplaats en heeft dus geen oude binnenstad met Ottomaanse huizen. Wat je wel krijgt is een gewone, levendige Albanese stad met een vernieuwd centrum langs de rivier de Gjanica, een dagelijkse markt vol producten van de vlakte en terrassen waar je tussen de inwoners zit.

De echte reden om hier te stoppen ligt buiten de stad. Op een kwartier rijden wandel je door Apollonia, waar de latere keizer Augustus nog college liep. Noordelijker broeden kroeskoppelikanen in de Karavasta-lagune en kijkt het klooster van Ardenica uit over de vlakte, en wie van ruïnes houdt rijdt in drie kwartier door naar Byllis. Met een of twee nachten in Fier pak je dat allemaal mee.

Geschiedenis van Fier

Fier is een van de jongste steden van Albanië. In 1864 liet Omer Pashë Vrioni, telg uit een invloedrijke familie van grootgrondbezitters, hier een handels- en ambachtsplaats aanleggen. Langs de rivier de Gjanica verrees in 1864 en 1865 een markt met plek voor 122 kooplieden, en rond die markt groeide de stad. Waar de meeste Albanese steden op eeuwenoude fundamenten staan, is Fier op de tekentafel begonnen.

De streek eromheen is wel oud. Ruim 10 kilometer naar het westen lag Apollonia, vanaf de zesde eeuw voor Christus de belangrijkste stad van deze kuststrook. Toen Fier werd gesticht, lag die stad al zo’n vijftienhonderd jaar verlaten onder de olijfgaarden.

In de twintigste eeuw, en vooral onder het communisme, veranderde Fier in een industriestad van olie, bitumen en chemie. Vlak ten oosten van de stad ligt het in 1928 ontdekte olieveld Patos-Marinza, het grootste onshore-olieveld van het Europese vasteland, en het is nog altijd in productie.

Tegenwoordig is Fier met circa 53.000 inwoners het landbouw- en handelscentrum van de Myzeqe-vlakte en de hoofdstad van de gelijknamige prefectuur. Het centrum is de afgelopen jaren opgeknapt rond de Gjanica, met wandelpaden langs het water, een in 2005 herbouwde moskee en de in 2007 ingewijde Sint-Joriskathedraal er vlak naast.

De 10 mooiste bezienswaardigheden in Fier

Archeologisch park Apollonia

Apollonia is de belangrijkste archeologische site van Albanië en de reden waarom de meeste reizigers in Fier belanden. Griekse kolonisten uit Korinthe en Korfoe stichtten de stad rond 600 voor Christus op een heuvel ruim 10 kilometer ten westen van het huidige Fier. Onder de Romeinen stonden haar scholen in hoog aanzien. Octavianus, de latere keizer Augustus, studeerde er in 44 voor Christus en hoorde hier dat Caesar was vermoord. Na een aardbeving in de derde eeuw slibde de haven dicht, en een eeuw later was de stad verlaten.

Het bekendste bouwwerk is het monument van de Agonotheten uit de tweede eeuw voor Christus, de gereconstrueerde zuilenfaçade van het raadsgebouw. Daaromheen liggen een odeon, een Romeinse bibliotheek, een nymphaeum en een lange zuilengalerij, verspreid over een glooiende heuvel met olijfgaarden. Op het terrein staat ook het klooster van de Heilige Maria uit de dertiende eeuw, met daarin sinds 2011 het vernieuwde archeologisch museum: ruim 688 objecten en een grote muntencollectie. Trek voor park en museum samen een halve dag uit.

Bezoekdetails: Open van mei tot en met oktober dagelijks van 9.00 tot 19.00 uur, in maart en april tot 17.00 uur, in de winter van dinsdag tot en met zondag van 9.00 tot 16.00 uur. Een ticket kost ongeveer 600 lek, inclusief museum en klooster. Vanuit Fier is het een kwartier met de auto of een korte taxirit. Op het terrein is weinig schaduw, dus neem water mee.

Nationaal park Divjakë-Karavasta

Ten noorden van Fier ligt het nationaal park Divjakë-Karavasta, ruim 22.000 hectare kustnatuur rond de Karavasta-lagune, een van de grootste lagunes van het Middellandse Zeegebied. Het gebied is sinds 1995 beschermd als Ramsar-wetland en sinds 2007 nationaal park. De ster is de kroeskoppelikaan: zo’n 5% van de wereldpopulatie broedt hier, en het is de enige plek in Albanië waar deze bedreigde vogel nestelt.

Tellingen komen uit op 228 vogelsoorten en 25 soorten zoogdieren. Tussen de lagune en de zee ligt een bos van aleppo- en parasoldennen, met daarachter een breed, rustig zandstrand bij Divjakë. Op het water vangen lokale vissers nog paling met traditionele fuiken en houten roeiboten.

Bezoekdetails: Het park is vrij toegankelijk en ligt op zo’n 40 minuten rijden van Fier, via het stadje Divjakë waar ook het bezoekerscentrum zit. Een boottochtje naar de pelikanen boek je ter plekke bij een lokale gids. Kom in het voorjaar, dan broeden de vogels en is de kans op een mooie waarneming het grootst.

Klooster van Ardenica

Het klooster van Ardenica staat op een heuveltop tussen Fier en Lushnjë, op een plek waar eerder een tempel voor Artemis stond. Keizer Andronikos II Palaiologos stichtte het in 1282, na zijn overwinning op de Angevijnen bij het beleg van Berat. Op 21 april 1451 trouwde de Albanese nationale held Skanderbeg hier met Andronika Arianiti.

Binnen de muren staat de Mariakerk, in 1744 beschilderd door de gebroeders Kostandin en Athanas Zografi uit Korçë. Ook de houten iconostase met iconen van Kostandin Shpataraku bleef bewaard. Het communistische regime sloot het klooster in 1969, maar sinds de teruggave aan de orthodoxe kerk in 1992 wonen er weer monniken, en dat is in Albanië een zeldzaamheid. Vanaf de heuvel kijk je over de Myzeqe-vlakte tot aan de Adriatische Zee.

Bezoekdetails: Dagelijks geopend, ongeveer van 8.00 tot 16.00 uur. De toegang is gratis of een kleine bijdrage van zo’n 100 lek. Het klooster ligt circa 15 kilometer ten noorden van Fier, net naast de weg naar Lushnjë. Is het hek dicht, klop dan gewoon even aan. Draag bedekkende kleding.

Antieke stad Byllis

Wie Apollonia te druk vindt, rijdt door naar Byllis. De Illyrische stam van de Bylliones stichtte deze stad rond 350 voor Christus op een steile heuvel hoog boven het dal van de Vjosa, bij het dorp Hekal. De stadsmuren waren 2,25 kilometer lang en 3,5 meter dik en omsloten zo’n 30 hectare. Uit de Hellenistische tijd resteren een theater en een stadion, uit de vroegchristelijke eeuwen meerdere basilieken met mozaïekvloeren.

Na verwoesting in de oorlogen met Rome kreeg de stad rond 30 voor Christus een tweede leven als Romeinse kolonie onder Augustus, en in de zesde eeuw liet keizer Justinianus de muren nog eens versterken. Sinds 2003 is Byllis een archeologisch park, en het is er veel stiller dan in Apollonia. Het uitzicht over de brede grindbedding van de Vjosa diep beneden is de rit op zichzelf al waard.

Bezoekdetails: Dezelfde seizoenstijden als Apollonia, in de zomer dagelijks van 9.00 tot 19.00 uur en in de winter dinsdag tot en met zondag tot 16.00 uur. Een ticket kost ongeveer 400 lek. Byllis ligt zo’n 35 kilometer van Fier langs de weg richting Tepelenë, reken met eigen vervoer op drie kwartier tot een uur. De mozaïeken liggen ter bescherming vaak onder zand of zeil.

Oevers van de Gjanica en het centrum

De Gjanica is de reden dat Fier bestaat, want langs deze rivier lag de markt waaruit de stad groeide. De oevers zijn de afgelopen jaren opnieuw ingericht met wandelpaden, bruggetjes en terrassen, volgens het RI-GJANICA-plan van het Italiaanse bureau MAU Architecture.

Rond het centrale plein staan het gemeentehuis, de herbouwde moskee en de Sint-Joriskathedraal op een steenworp van elkaar. Een openluchtmuseum is het niet, maar je ziet hier hoe het land er buiten de toeristische plekken uitziet.

Bezoekdetails: Vrij toegankelijk, en alles ligt op loopafstand van elkaar. In de vroege avond is het er het levendigst, als de inwoners langs de rivier en over de boulevard wandelen.

Historisch museum van Fier

Het historisch museum van Fier zit sinds juni 1978 in een pand in het centrum, al dateren de eerste museumplannen van 1936, toen de Franse archeoloog Léon Rey in Apollonia aan het graven was. Het grootste deel van de collectie bestaat uit archeologische vondsten uit de streek rond Fier, met Apollonia als belangrijkste leverancier.

Daarnaast liggen er iconen, klederdracht, wapens uit verschillende periodes, etnografische voorwerpen en oude foto’s en documenten. Groot is het niet, maar het geeft context bij wat je in de parken buiten de stad ziet, en het vult een uurtje.

Bezoekdetails: Kleine toegangsprijs. De openingstijden zijn beperkt en veranderen nogal eens, dus ga op een doordeweekse dag overdag en vraag bij twijfel je accommodatie om het even na te checken.

Sint-Joriskathedraal

Midden in het centrum, vlak bij het gemeentehuis en de moskee aan de Gjanica, staat de orthodoxe kathedraal van Sint-Joris, in het Albanees Shën Gjergj. De oude kerk op deze plek raakte onder het communisme zwaar beschadigd. Tussen 1997 en 2007 verrees op initiatief van aartsbisschop Anastasios een compleet nieuw gebouw, dat in april 2007 werd ingewijd.

De kathedraal geldt als de op één na grootste kerk van Albanië en is gebouwd in neo-Byzantijnse stijl, met een koepel, iconen en fresco’s. Dat kathedraal en moskee aan hetzelfde plein staan, zegt veel over hoe ontspannen de geloofsgemeenschappen in Albanië met elkaar omgaan.

Bezoekdetails: Overdag gratis toegankelijk, buiten de diensten om. Draag gepaste kleding. Het bezoek combineert vanzelf met een wandeling door het centrum.

Markt van Fier

Fier begon in 1864 als geplande marktplaats en is dat in de kern nog steeds. De stad is het handelscentrum van de Myzeqe-vlakte, de grootste landbouwvlakte van Albanië, en dat zie je op de dagelijkse markt: groente en fruit van de vlakte, olijven en olijfolie van de lokale Kalinjot-olijf, kaas, kruiden en verse vis uit de lagune en de Adriatische Zee.

Een toeristische bazaar is het niet, maar een werkmarkt waar de inwoners hun boodschappen doen. Voor een paar honderd lek sla je er fruit of een fles olijfolie in voor onderweg.

Bezoekdetails: Vrij toegankelijk. Kom ’s ochtends, dan is het aanbod het grootst. Neem contant geld mee, want pinnen is bij de kraampjes geen optie.

Stadspark van Fier

Aan de rand van het centrum ligt het stadspark. Het is een schaduwrijk wandelpark met lanen, bankjes en speelplekken, waar de inwoners ’s avonds en in het weekend komen flaneren. Op de vlakte van Myzeqe loopt de temperatuur in de zomer flink op, en de bomen van het park geven dan de schaduw die je elders in de stad soms mist.

Bezoekdetails: Vrij toegankelijk, het hele jaar door. Het mooist in de vroege avond, als half Fier er een rondje loopt.

Moskee van Fier

De centrale moskee van Fier staat aan het plein bij de Gjanica, naast het gemeentehuis en tegenover de kathedraal. De oorspronkelijke moskee werd verwoest onder het communistische regime, dat in 1967 alle religie verbood. In 2005 verrees een nieuw gebouw in Ottomaanse stijl, dat tot de grootste moskeeën van Albanië wordt gerekend.

Van binnen is de moskee licht en beschilderd. Het contrast met de al even nieuwe kathedraal aan de overkant is typerend voor Albanië, waar de gebedshuizen na 1990 in hoog tempo terugkeerden in het straatbeeld.

Bezoekdetails: Gratis te bezoeken buiten de gebedstijden. Schoenen uit bij de ingang en bedekkende kleding aan. Vrouwen krijgen bij de deur meestal een doek te leen.

Reistips voor Fier

Beste reistijd

April tot en met juni en september en oktober zijn het prettigst, met temperaturen tussen de 18 en 25 graden. Dat is precies goed voor de schaduwloze terreinen van Apollonia en Byllis. In de lente broeden bovendien de kroeskoppelikanen in de Karavasta-lagune. In juli en augustus wordt het heet, ruim boven de 30 graden, al kun je de bezienswaardigheden dan combineren met het strand van Divjakë. De winter is zacht maar nat, en de archeologische parken houden dan kortere openingstijden aan.

Hoe kom je er

Fier ligt zo’n 113 kilometer ten zuiden van Tirana en ongeveer 105 kilometer van Luchthaven Tirana (TIA). Met de auto ben je er vanaf het vliegveld in ongeveer anderhalf uur, via de snelweg langs Durrës en Lushnjë. Vanuit Tirana rijden de hele dag bussen en furgons, de Albanese minibusjes, met tientallen vertrektijden per dag. De rit duurt twee tot tweeënhalf uur en kost rond de 6 euro. Vanaf de luchthaven rijdt ook een directe shuttle naar Fier voor circa 1.000 lek. Het centrum doe je te voet, maar voor Apollonia, Ardenica en Byllis heb je eigen vervoer of een taxi nodig.

Wil je vanaf de luchthaven zonder overstappen rechtstreeks naar je hotel in Fier, dan is een vooraf geboekte transfer de snelste optie.

Praktisch

In Albanië betaal je met de lek. In hotels en grotere restaurants kun je meestal pinnen, maar op de markt en in kleine zaken is contant geld de norm. Geldautomaten vind je in het centrum. Engels werkt in de horeca steeds beter, en de oudere generatie spreekt vaak Italiaans. Plan Apollonia en Byllis in de ochtend of de late middag, want op de open terreinen is geen schaduw. Een huurauto is in deze streek het overwegen waard: de bezienswaardigheden liggen alle kanten op rond de stad en het openbaar vervoer komt er nauwelijks.

Accommodatie in Fier

Fier heeft geen boetiekhotels in monumentale panden, simpelweg omdat die panden er niet zijn. Wat je vindt zijn nette, betaalbare stadshotels en guesthouses in en rond het centrum, vaak met eigen parkeerplek. Vanuit het centrum loop je zo naar de rivier, de markt en de restaurants, en sta je ’s ochtends binnen een kwartier bij Apollonia. Een alternatief is overnachten in Divjakë, aan de rand van het nationaal park, handig als je vroeg het water op wilt voor de pelikanen.

Eten en drinken in Fier

Fier ligt midden in de grootste landbouwvlakte van Albanië en dat proef je aan tafel. De groente komt vers van de vlakte, de zuivel van de boerderijen eromheen en de olijfolie van de lokale Kalinjot-olijf, die kleine producenten in de streek zelf bottelen. De specialiteit is vis, en dan vooral paling uit de Karavasta-lagune, waar vissers nog met fuiken en houten roeiboten werken.

Voor de lekkerste vis rijd je naar de rand van de lagune bij Divjakë, waar gegrilde vis met salade en huiswijn zo’n 10 tot 15 euro per persoon kost. In Fier zelf zitten visrestaurants en eenvoudige zaken met de Albanese klassiekers. Dit zijn een paar dingen om te proberen:

• Paling uit de Karavasta-lagune, gegrild of gestoofd, het gerecht waar deze streek om bekendstaat.
• Olijfolie van de Kalinjot-olijf, op de markt rechtstreeks van kleine producenten te koop.
• Byrek, hartig gevuld deeg uit de bakkerijtjes in het centrum, in de ochtend vers uit de oven.
• Raki, de huisgestookte brandewijn die ook in Fier na het eten vanzelf op tafel verschijnt.

Dagtrips vanuit Fier

Fier ligt op een kruispunt van wegen. De archeologische parken hierboven zijn al halve dagtochten, maar ook twee van de leukste steden van het land liggen binnen een uur rijden.

Berat

Berat ligt een klein uur rijden landinwaarts en staat als stad van de duizend ramen op de werelderfgoedlijst van UNESCO. De witte Ottomaanse huizen klimmen er in rijen tegen de heuvels op, met bovenop een kasteel waar nog gewoon mensen wonen.

Vlorë

Vlore bereik je in zo’n 40 minuten naar het zuiden. In deze kuststad werd in 1912 de Albanese onafhankelijkheid uitgeroepen, en tegenwoordig geldt ze als het beginpunt van de Albanese Rivièra, met een lange boulevard en stranden aan beide kanten van de stad. Na een ochtend tussen de ruïnes is een middag aan zee zo geregeld.

Strand van Divjakë

Het brede zandstrand van Divjakë ligt op zo’n 40 minuten rijden en hoort bij het nationaal park. Je parkeert tussen de dennen en loopt zo het zand op, met in de zomer rieten parasols en verder vooral rust. In combinatie met een vislunch aan de lagune is dit de makkelijkste vrije halve dag rond Fier.

Conclusie

Fier zal nooit op de ansichtkaarten van Albanië belanden, en dat hoeft ook niet. De stad is jong, vlak en gewoon, maar ze ligt midden in een streek waar de geschiedenis voor het oprapen ligt. Apollonia alleen al rechtvaardigt de stop, en met Ardenica, Byllis en de pelikanen van de Karavasta-lagune erbij heb je twee dagen zo gevuld.

Zie Fier dus niet als doel op zich maar als uitvalsbasis. Je slaapt en eet er goedkoop, je staat binnen een kwartier tussen de zuilen en je zit ’s avonds op een terras aan de Gjanica. Voor een rondreis tussen Tirana en de Riviera is het een logische tussenstop.

Veelgestelde vragen over Fier